Kỷ niệm 65 năm Ngày truyền thống ngành Dầu khí Việt Nam (27/11/1961-27/11/2026)

Baku - Hà Nội: 67 năm một mạch nguồn năng lượng

20/11/2026 241 lượt xem Tác giả: Phong Sơn
Ngày 19/11, Tổng thống Cộng hòa Azerbaijan Ilham Aliyev và Phu nhân đã đến Hà Nội, bắt đầu chuyến thăm chính thức Việt Nam kéo dài đến ngày 21/11 theo lời mời của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Phu nhân. Chuyến thăm diễn ra đúng vào những ngày cả ngành dầu khí Việt Nam đang hướng về Lễ kỷ niệm 65 năm Ngày Truyền thống (27/11/1961 - 27/11/2026). Với những người lao động dầu khí, khó có thể đón người bạn đến từ Baku mà không nhớ về một ngày tháng 7/1959, khi Bác Hồ đến thăm khu công nghiệp dầu lửa bên bờ biển Caspi và gửi gắm ước mơ về một nền công nghiệp dầu khí cho đất nước.
0:00 0:00

Đón Tổng thống Ilham Aliyev và Phu nhân cùng đoàn công tác tại sân bay quốc tế Nội Bài ngày 19/11 có Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng cùng Đại sứ Việt Nam tại Liên bang Nga kiêm nhiệm Azerbaijan Đặng Minh Khôi. Về phía Azerbaijan, tham gia đoàn tháp tùng có nhiều thành viên chủ chốt của Chính phủ như Bộ trưởng Ngoại giao, Bộ trưởng Quốc phòng, Bộ trưởng Năng lượng…

Tổng thống nước Cộng hoà Azerbaijan Ilham Aliyev.
Tổng thống nước Cộng hoà Azerbaijan Ilham Aliyev.
Bản thân Tổng thống Ilham Aliyev cũng là người “trong nghề”. Trước khi được bầu làm Thủ tướng vào tháng 8/2003 và trở thành Tổng thống từ tháng 10/2003, ông đã có gần một thập kỷ (1994-2003) giữ cương vị Phó Chủ tịch thứ nhất Công ty Dầu khí Nhà nước Cộng hòa Azerbaijan (SOCAR). Đây là chuyến thăm chính thức Việt Nam lần thứ hai của ông sau lần đầu vào tháng 5/2014, đồng thời là lần đầu tiên ông trở lại Việt Nam kể từ khi hai nước nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược vào tháng 5/2025.

Lịch sử đôi khi có những sự trùng hợp thú vị. Ngày ông Aliyev đặt chân tới Hà Nội, 19/11, cũng là ngày cách đây tròn 45 năm (19/11/1981), Xí nghiệp Liên doanh Vietsovpetro chính thức đi vào hoạt động, nơi những người bạn Azerbaijan đã góp công không nhỏ ngay từ những viên gạch đầu tiên. Còn ngày làm việc chính thức đầu tiên của đoàn tại Hà Nội, 20/11, lại là Ngày Nhà giáo Việt Nam, dịp để nhiều thế hệ kỹ sư dầu khí Việt Nam nhớ về những người thầy ở Baku năm xưa.

Lời gửi gắm ở “thủ đô dầu mỏ”

Năm 1959, nhân chuyến thăm Liên Xô, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đến thăm một số nước, trong đó có Azerbaijan. Baku khi ấy được mệnh danh là “thủ đô dầu mỏ” của Liên Xô, một trong những cái nôi của công nghiệp dầu mỏ thế giới, nơi có Viện Dầu khí và Hóa học Azerbaijan (nay là Đại học Dầu khí và Công nghiệp Nhà nước Azerbaijan), cơ sở đào tạo kỹ sư dầu khí hàng đầu của Liên Xô thời bấy giờ.

Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm khu công nghiệp dầu lửa Baku (Azerbaijan) năm 1959 (Ảnh tư liệu)
Chủ tịch Hồ Chí Minh thăm khu công nghiệp dầu lửa Baku (Azerbaijan) năm 1959 (Ảnh tư liệu)
Ngày 23/7/1959, Người đến thăm khu công nghiệp dầu lửa Baku; tại đây Người đã thăm khu dầu mỏ trên biển, tổ hợp khai thác dầu ngoài khơi đầu tiên của Liên Xô với những giàn khoan vươn ra biển lớn Caspi. Trò chuyện với lãnh đạo và các kỹ sư dầu khí nước bạn, Người nói: “Tôi nghĩ Việt Nam chúng tôi có biển, nhất định sẽ có dầu”. Và Bác cũng gửi gắm: “Sau khi Việt Nam kháng chiến thắng lợi, Liên Xô nói chung và Azerbaijan nói riêng phải giúp đỡ Việt Nam khai thác và chế biến dầu khí, xây dựng được những khu công nghiệp dầu khí mạnh như Baku”.

Năm 1959, đất nước còn chia cắt, miền Bắc vừa bước vào thời kỳ khôi phục kinh tế, chưa có một tổ chức thăm dò dầu khí nào, cũng chưa ai dám khẳng định lòng đất, thềm biển Việt Nam có dầu. Lời gửi gắm ấy sớm được hiện thực hóa bằng hành động. Ngay từ năm 1959, theo đề nghị của Chính phủ Việt Nam, Liên Xô đã cử các chuyên gia địa chất dầu khí sang giúp ta điều tra địa chất. Ngày 27/11/1961, hơn 2 năm sau chuyến thăm Baku, Tổng cục Địa chất ra Quyết định số 271-ĐC thành lập Đoàn Thăm dò Dầu lửa 36, tổ chức dầu khí đầu tiên của Việt Nam. Ngày 27/11 về sau được chọn làm Ngày Truyền thống ngành Dầu khí Việt Nam. Bởi vậy, có thể nói mạch nguồn 65 năm của ngành dầu khí, được khơi lên từ chính chuyến thăm Baku năm ấy. Những người làm dầu khí vẫn coi câu nói của Bác tại Baku là những dòng chữ vàng đầu tiên trong lịch sử của ngành.

Những người thầy từ bờ biển Caspi

Sau chuyến thăm của Bác, nhiều chuyên gia dầu khí Azerbaijan đã sang Việt Nam, còn hàng nghìn thanh niên Việt Nam được cử sang Baku học tập. Trong nhiều thập kỷ, Azerbaijan đã đào tạo cho Việt Nam hơn 5.000 cán bộ, kỹ sư, chủ yếu thuộc ngành dầu khí. Nhiều thế hệ kỹ sư, chuyên gia dầu khí Việt Nam đã trưởng thành từ giảng đường Baku, mang kiến thức và kinh nghiệm về góp phần xây dựng ngành công nghiệp dầu khí nước nhà. Trong Ngày Nhà giáo Việt Nam năm nay, chắc chắn không ít người trong số họ sẽ nhớ về những người thầy Azerbaijan tận tụy năm nào.

Ngày 19/6/1981, Hiệp định Liên Chính phủ về thành lập Xí nghiệp Liên doanh Vietsovpetro được ký kết và ngày 19/11/1981, Vietsovpetro chính thức đi vào hoạt động. Liên doanh được xây dựng theo mô hình Xí nghiệp liên hợp thăm dò - khai thác dầu khí Baku. Những ngày đầu, Vietsovpetro chỉ có 58 người Việt Nam và 110 kỹ sư, công nhân Liên Xô; các chức vụ chủ chốt đều do chuyên gia nước bạn đảm nhận, trong đó có rất nhiều chuyên gia đến từ Azerbaijan.

Năm 1983, lãnh tụ dân tộc Azerbaijan Heydar Aliyev, thân phụ của Tổng thống Ilham Aliyev, khi ấy là Phó Chủ tịch thứ nhất Hội đồng Bộ trưởng Liên Xô, sang thăm Việt Nam. Theo tư liệu của Đại sứ quán Azerbaijan tại Hà Nội, trong chuyến thăm này, ông đã tới Vũng Tàu gặp gỡ các chuyên gia dầu khí Việt Nam và Liên Xô, trong đó có nhiều người Azerbaijan, đồng thời thúc đẩy đẩy nhanh công tác thăm dò dầu khí ở Việt Nam.

Tháng 5/1984, dòng dầu công nghiệp đầu tiên được phát hiện tại mỏ Bạch Hổ; ngày 26/6/1986, tấn dầu đầu tiên được khai thác, đưa Việt Nam vào danh sách các nước sản xuất dầu mỏ. Đến ngày 15/5/2024, Vietsovpetro đã cán mốc khai thác 250 triệu tấn dầu. Chuyến thăm Azerbaijan của Chủ tịch Hồ Chí Minh năm 1959 và chuyến thăm Việt Nam của ông Heydar Aliyev năm 1983 đến nay vẫn được lãnh đạo hai nước nhắc đến như những dấu mốc đặt nền móng cho tình hữu nghị song phương.

Từ dòng dầu Azeri Light đến những dự án mới

Nếu Vietsovpetro là biểu tượng của giai đoạn “thầy - trò”, thì hợp tác dầu khí Việt Nam - Azerbaijan hôm nay đã bước sang quan hệ đối tác. Từ năm 2009, hai đơn vị thành viên của PETROVIETNAM là Tổng công ty Dầu Việt Nam (PVOIL) và Tổng công ty Lọc hóa dầu Việt Nam (BSR) đã ký nhiều thỏa thuận với SOCAR Trading, công ty con của SOCAR, để nhập dầu thô Azeri Light cho Nhà máy Lọc dầu Dung Quất.

Bước ngoặt mới đến vào tháng 5/2025, trong chuyến thăm cấp Nhà nước tới Azerbaijan của Tổng Bí thư Tô Lâm. Tại Thủ đô Baku, trước sự chứng kiến của lãnh đạo cấp cao hai nước, BSR, PVOIL và SOCAR Trading Singapore đã trao Bản ghi nhớ về cung cấp dầu thô dài hạn cho Nhà máy Lọc dầu Dung Quất. Cũng tại đây, Bộ trưởng Kinh tế Mikayil Jabbarov, người có mặt trong đoàn tháp tùng Tổng thống lần này và Chủ tịch Hội đồng thành viên PETROVIETNAM Lê Mạnh Hùng (nay là Bộ trưởng Bộ Công Thương) đã trao Bản ghi nhớ hợp tác về thăm dò, khai thác dầu khí, dịch vụ kỹ thuật và đào tạo.

Tiếp theo đó, ngày 14/10/2026, hội đàm tại Baku với Phó Chủ tịch nước Võ Thị Ánh Xuân tại Hội nghị thượng đỉnh CICA lần thứ 7, Tổng thống Ilham Aliyev cho biết hai bên đang triển khai nhiều dự án hợp tác năng lượng cụ thể do các doanh nghiệp hàng đầu của mỗi nước thực hiện; hai bên cũng nhất trí tiếp tục tìm kiếm cơ hội hợp tác thăm dò, khai thác dầu khí tại cả Việt Nam và Azerbaijan.

Hai bên cũng bàn khả năng mở rộng hợp tác giữa SOCAR và PETROVIETNAM sang lọc dầu, phát triển mỏ và cung cấp khí thiên nhiên hóa lỏng (LNG), đồng thời trao đổi về các dự án năng lượng tái tạo với Tập đoàn ROX của Việt Nam, gồm điện mặt trời tại Nakhchivan và điện gió ở khu vực Baku. Cũng theo phía Azerbaijan, hiện đã có 7 doanh nghiệp có vốn đầu tư của Việt Nam hoạt động tại nước này.

Trao đổi với phóng viên, Đại sứ Đặng Minh Khôi nhận định quy mô hợp tác kinh tế song phương vẫn chưa tương xứng với tiềm năng, song đây chính là cơ sở mở ra dư địa phát triển rộng lớn trong thời gian tới. Ông nhấn mạnh, quan hệ hợp tác giữa PETROVIETNAM và SOCAR hoàn toàn có thể vượt ra ngoài khuôn khổ mua bán dầu thô đơn thuần để mở rộng sang các lĩnh vực thăm dò, khai thác, chế biến, hóa dầu và năng lượng tái tạo.

Gần bảy thập kỷ trước, Việt Nam đến Baku với tư cách người học trò. Hôm nay, Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam, đã làm chủ chuỗi giá trị công nghiệp đồng bộ từ tìm kiếm, thăm dò, khai thác đến công nghiệp khí, điện, chế biến và dịch vụ dầu khí. Chúng ta đã có thể ngồi vào bàn với SOCAR như những đối tác thực thụ, cùng tìm kiếm cơ hội ở cả Việt Nam lẫn Azerbaijan. Đó là câu trả lời đẹp nhất cho lời gửi gắm của Bác ở Baku năm nào.

Nền tảng vững chắc cho chặng đường mới

Việt Nam và Azerbaijan thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 23/9/1992. Suốt 34 năm qua, dù thế giới và mỗi nước đã có nhiều đổi thay, tình cảm hữu nghị giữa hai dân tộc vẫn được gìn giữ. Dấu mốc lớn nhất là chuyến thăm cấp Nhà nước tới Azerbaijan của Tổng Bí thư Tô Lâm năm 2025, hai bên ra Tuyên bố chung về thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược. Trong chuyến thăm, tại Đại học Dầu khí và Công nghiệp Nhà nước Azerbaijan, phòng tưởng niệm về Chủ tịch Hồ Chí Minh và ngành công nghiệp dầu khí Việt Nam - Azerbaijan đã được khánh thành, như một lời tri ân với lịch sử.

Thủ tướng Lê Minh Hưng hội kiến Tổng thống Ilham Aliyev sáng 20/11 tại Hà Nội.
Thủ tướng Lê Minh Hưng hội kiến Tổng thống Ilham Aliyev sáng 20/11 tại Hà Nội.
Theo Đại sứ Azerbaijan tại Việt Nam Shovgi Mehdizada, chỉ trong vài tháng sau khi thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược, Việt Nam đã đón 9 đoàn quan trọng của Azerbaijan. Theo phía bạn, lượng hàng hóa liên quan đến Việt Nam quá cảnh qua Azerbaijan tăng hơn 200% trong năm 2025 và khoảng 600% trong 9 tháng năm 2026. Mỗi tháng 7 hằng năm, Baku lại tổ chức “Những ngày Việt Nam” để kỷ niệm chuyến thăm của Chủ tịch Hồ Chí Minh; năm nay, chương trình gắn với dấu mốc 67 năm chuyến thăm lịch sử và một năm quan hệ Đối tác chiến lược.

Ngọn lửa vẫn cháy

Azerbaijan được mệnh danh là “xứ sở của lửa”, nơi những ngọn lửa từ lòng đất đã cháy suốt nhiều thế kỷ. Từ mảnh đất ấy, năm 1959, Bác Hồ đã mang về một ngọn lửa khác, ngọn lửa của khát vọng. Ngọn lửa ấy đã được bao thế hệ “những người đi tìm lửa” Việt Nam giữ gìn và thắp sáng: từ Đoàn Thăm dò Dầu lửa 36 năm 1961, đến tấn dầu đầu tiên ở Bạch Hổ năm 1986, rồi một ngành công nghiệp dầu khí hoàn chỉnh, góp phần quan trọng bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia như hôm nay.

Chuyến thăm của Tổng thống Ilham Aliyev diễn ra chỉ một tuần trước Ngày Truyền thống ngành Dầu khí Việt Nam (27/11), khi những người làm dầu khí khắp cả nước đang ôn lại chặng đường 65 năm. Từ đường Baku ở Vũng Tàu đến đường Vũng Tàu ở Baku, từ giàn khoan Bạch Hổ đến những chuyến tàu chở dầu Azeri Light cập cảng Dung Quất,... sợi dây gắn kết hai dân tộc chưa bao giờ đứt đoạn. Chuyến thăm lần này, cùng những kết quả mà lãnh đạo hai nước đạt được, sẽ tiếp thêm sức cho ngọn lửa ấy, để lời gửi gắm của Bác ở Baku năm nào tiếp tục được viết tiếp bằng những trang hợp tác mới, thực chất và hiệu quả hơn.

Chia sẻ: