Chọn đúng hướng đi để PETROVIETNAM bứt phá

Trong 65 năm qua, nhiều bước ngoặt của ngành công nghiệp dầu khí Việt Nam bắt nguồn từ những lựa chọn chiến lược. Từ quyết định tìm kiếm, thăm dò dầu khí trong điều kiện đất nước còn nhiều khó khăn, phát triển công nghiệp khí, xây dựng các tổ hợp lọc - hóa dầu, điện, phân bón đến làm chủ những dịch vụ kỹ thuật phức tạp, mỗi giai đoạn đều ghi dấu tầm nhìn chiến lược và sự kiên trì theo đuổi các mục tiêu dài hạn.

Bước vào giai đoạn mới với vai trò Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam, PETROVIETNAM đứng trước những lựa chọn chiến lược có quy mô và độ phức tạp lớn hơn. Sự dịch chuyển của các chuỗi giá trị công nghiệp, những công nghệ năng lượng mới, yêu cầu giảm phát thải và môi trường địa chính trị nhiều biến động đang mở ra các cơ hội phát triển, đồng thời tạo ra những thách thức chưa từng có.

Thách thức không chỉ là lựa chọn lĩnh vực đầu tư, mà còn là chuyển hóa nguồn lực hiện có thành lợi thế cạnh tranh, giữ vững vai trò trụ cột về an ninh năng lượng, đồng thời mở đường cho các ngành công nghiệp mới và đóng góp ngày càng lớn vào khát vọng phát triển đất nước.

Nhân kỷ niệm 65 năm Ngày Truyền thống PETROVIETNAM (27/11/1961 - 27/11/2026), Tạp chí Năng lượng Mới ghi nhận ý kiến của các đại biểu Quốc hội (ĐBQH), chuyên gia kinh tế và năng lượng về những lựa chọn có thể tạo nên bước ngoặt tiếp theo của Tập đoàn.

ĐBQH Nguyễn Duy Thanh:
Nâng tầm chuỗi giá trị công nghiệp
Sau 65 năm phát triển, PETROVIETNAM đã tạo dựng được những nền tảng công nghiệp có ý nghĩa rất lớn đối với nhiều địa phương. Vấn đề đặt ra trong giai đoạn tới là làm thế nào để nền tảng đã có tiếp tục tạo ra các chuỗi giá trị mới, thu hút thêm nguồn lực đầu tư và mở rộng động lực tăng trưởng cho cả khu vực. Nhìn từ thực tiễn Cà Mau, Cụm Khí - Điện - Đạm là một minh chứng rõ nét. Những dự án của PETROVIETNAM đã cung cấp nguồn khí, điện và phân bón phục vụ nền kinh tế, tạo nguồn thu ngân sách, việc làm và thúc đẩy nhiều hoạt động sản xuất, dịch vụ.

Quan trọng hơn, quá trình xây dựng và vận hành các công trình còn góp phần hình thành hạ tầng, đội ngũ nhân lực, kinh nghiệm quản lý và mối liên kết giữa các lĩnh vực khí, điện, đạm. Đây chính là những giá trị cần tiếp tục phát huy trong chặng đường mới. Nếu chỉ nhìn vào sản lượng hay doanh thu của từng nhà máy, chúng ta sẽ chưa đánh giá đầy đủ sức lan tỏa của những dự án công nghiệp lớn. Điều có ý nghĩa lâu dài là từ một công trình có thể hình thành thêm bao nhiêu hoạt động sản xuất, dịch vụ, bao nhiêu doanh nghiệp và việc làm, cũng như những năng lực mới cho địa phương. Vì vậy, với Cụm Khí - Điện - Đạm Cà Mau, cần chuyển từ tư duy duy trì hiệu quả của từng dự án sang tư duy nâng cấp toàn bộ chuỗi giá trị.

Trước hết, chúng ta phải bảo đảm nguồn nguyên liệu và hạ tầng thiết yếu để hệ sinh thái vận hành ổn định, đồng thời nghiên cứu khả năng phát triển thêm những ngành công nghiệp phía sau thay vì chỉ dừng lại ở sản xuất điện và phân bón. Từ nguồn khí và những sản phẩm hiện có, có thể nghiên cứu mở rộng sang các lĩnh vực hóa chất, vật liệu, dịch vụ kỹ thuật và công nghiệp hỗ trợ. Cùng với đó là kết nối hệ sinh thái Khí - Điện - Đạm với hạ tầng cảng biển, logistics, các khu công nghiệp và những dự án năng lượng mới của địa phương. Khi các cấu phần được phát triển đồng bộ, Cà Mau có điều kiện hình thành một không gian công nghiệp - năng lượng rộng lớn hơn, thu hút thêm nhà đầu tư và doanh nghiệp vệ tinh. Một vấn đề cần nhấn mạnh là PETROVIETNAM không nhất thiết phải trực tiếp đầu tư vào tất cả các mắt xích trong chuỗi giá trị.

Với lợi thế về hạ tầng, công nghệ, nhân lực và kinh nghiệm triển khai dự án lớn, PETROVIETNAM nên tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược, đồng thời đóng vai trò hạt nhân kết nối, tạo điều kiện để doanh nghiệp tư nhân và các nhà đầu tư trong, ngoài nước tham gia vào những khâu phù hợp. Chính khả năng huy động và kết nối các nguồn lực sẽ quyết định sự khác biệt giữa một dự án riêng lẻ và một cực tăng trưởng công nghiệp. Một nhà máy có thể tạo ra sản lượng, doanh thu, nhưng một hệ sinh thái được tổ chức tốt có thể thúc đẩy nhiều ngành nghề cùng phát triển, mở rộng thị trường cho doanh nghiệp và hình thành những năng lực công nghiệp mới.

Hiệu quả của PETROVIETNAM trong tương lai cần được đánh giá bằng những thước đo rộng hơn, bao gồm giá trị gia tăng tạo ra tại địa phương, số doanh nghiệp được thu hút vào chuỗi giá trị, cơ hội việc làm và năng lực công nghiệp được hình thành. Khi những nền tảng đã tích lũy có thể tiếp tục mở đường cho nhiều chủ thể cùng tham gia và cùng tạo ra giá trị, đóng góp của Tập đoàn sẽ có sức lan tỏa lớn hơn đối với nền kinh tế. Từ câu chuyện Cà Mau, tôi kỳ vọng PETROVIETNAM sẽ tiếp tục phát huy vai trò hạt nhân trong việc hình thành những hệ sinh thái công nghiệp - năng lượng mới, góp phần tạo động lực tăng trưởng cho các địa phương, đồng thời nâng cao khả năng liên kết và sức cạnh tranh của công nghiệp Việt Nam.

TS Võ Trí Thành:
Làm chủ công nghệ, tạo lợi thế cạnh tranh
Điều quan trọng nhất đối với PETROVIETNAM trong giai đoạn hiện nay là xác định được những năng lực cốt lõi cần xây dựng cho tương lai, thay vì chỉ đặt câu hỏi nên đầu tư vào lĩnh vực nào. Những biến động địa chính trị, công nghệ, thương mại và chuỗi cung ứng diễn ra ngày càng nhanh, trong khi xu hướng bảo hộ, biến đổi khí hậu và những bất định của kinh tế toàn cầu tiếp tục tạo sức ép đối với các doanh nghiệp. Trong bối cảnh ấy, câu chuyện của PETROVIETNAM trước hết vẫn là câu chuyện năng lượng. Từ những cuộc cách mạng công nghiệp trước đây đến kỷ nguyên số hóa, xanh hóa hiện nay, năng lượng luôn là nền tảng của mọi quá trình phát triển.

Nhưng để bảo đảm được vai trò ấy, chỉ có nguồn năng lượng thôi là chưa đủ. Phía sau còn phải là năng lực công nghệ, kết nối, hệ thống đối tác và khả năng quản trị, bởi an ninh năng lượng ngày nay gắn trực tiếp với sức chống chịu và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Không nên tiếp cận chiến lược phát triển của PETROVIETNAM bằng cách cố gắng dự đoán lĩnh vực nào chắc chắn sẽ chiến thắng trong tương lai. Điện gió ngoài khơi, hydrogen, thu giữ, sử dụng và lưu trữ carbon hay những công nghệ năng lượng mới đều có tiềm năng, nhưng không một công nghệ nào tự thân trở thành lời giải cho mọi vấn đề.

Điều cốt lõi là chúng ta có đủ năng lực để lựa chọn, tiếp nhận, phát triển và thương mại hóa công nghệ đó hay không; cuối cùng có tạo ra được sản phẩm, dịch vụ có khả năng cạnh tranh trên thị trường hay không. Vì vậy, tôi muốn nhấn mạnh yêu cầu “làm chủ công nghệ, cạnh tranh nhờ công nghệ”. Đây phải là một trong những ưu tiên đầu tư từ hôm nay, đặc biệt trong các lĩnh vực năng lượng, hóa dầu, cơ khí chế tạo, điện gió ngoài khơi, hydrogen và những công nghệ phục vụ chuyển dịch năng lượng. Đầu tư cho công nghệ cũng đồng nghĩa với đầu tư cho con người, nghiên cứu khoa học, khả năng kết nối và tổ chức triển khai để biến tri thức thành giá trị thực tế.

Tất nhiên, đầu tư cho tương lai luôn có rủi ro. Những quyết định hợp lý ở thời điểm hiện tại chưa chắc đã bảo đảm thành công trong một môi trường có nhiều biến động. Nhưng vấn đề không phải tìm kiếm những khoản đầu tư hoàn toàn không có rủi ro, mà phải xây dựng năng lực nhận diện, quản trị và thích ứng với rủi ro, kể cả rủi ro kinh tế, thương mại, logistics và chuỗi cung ứng. PETROVIETNAM có lợi thế là một hệ sinh thái công nghiệp rộng lớn, có mạng lưới đối tác, nguồn nhân lực và những năng lực đã tích lũy qua nhiều thập niên. Nếu kết nối tốt những nguồn lực ấy, Tập đoàn hoàn toàn có thể tiếp tục phát huy vai trò doanh nghiệp dẫn dắt, tạo điều kiện để các thành phần kinh tế khác cùng tham gia phát triển chuỗi giá trị công nghiệp - năng lượng.

Tôi kỳ vọng PETROVIETNAM sẽ trở thành lực lượng đồng hành trong công cuộc kiến quốc, vừa bảo đảm nền tảng năng lượng cho phát triển, vừa chủ động thúc đẩy đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập quốc tế. Lợi thế cạnh tranh dài hạn không nhất thiết nằm ở việc dự đoán đúng một tương lai duy nhất, mà ở khả năng chuẩn bị đủ năng lực để thích ứng, tạo ra giá trị và giữ vững vị thế trước nhiều kịch bản tương lai khác nhau.

PGS.TS Đinh Trọng Thịnh:
Đầu tư có trọng tâm, giữ vững tài chính
Lựa chọn chiến lược quan trọng nhất đối với PETROVIETNAM trong giai đoạn tới là giải quyết tốt bài toán phân bổ nguồn lực giữa các lĩnh vực truyền thống và những hướng phát triển mới. Đây là vấn đề đặc biệt quan trọng đối với một tập đoàn công nghiệp - năng lượng, bởi phần lớn các dự án đều có quy mô vốn lớn, thời gian đầu tư và thu hồi vốn dài, trong khi thị trường và công nghệ có thể thay đổi đáng kể trong suốt vòng đời dự án. Những lĩnh vực hiện hữu như tìm kiếm, thăm dò, khai thác dầu khí, công nghiệp khí, điện, lọc - hóa dầu và phân bón đang tạo ra dòng tiền, đồng thời bảo đảm các nguồn cung thiết yếu cho nền kinh tế. Chúng ta phải tiếp tục duy trì, nâng cao hiệu quả và củng cố những nền tảng này.

Nhưng nếu chỉ tập trung vào các lĩnh vực đang có lợi nhuận mà không chuẩn bị cho những ngành công nghiệp và công nghệ mới, PETROVIETNAM có thể bỏ lỡ những cơ hội phát triển quan trọng. Ngược lại, nếu đầu tư dàn trải theo các xu hướng mới, trong khi chưa đánh giá đầy đủ triển vọng thị trường, khả năng thương mại hóa và sức chịu đựng tài chính, Tập đoàn có thể đối mặt với nguy cơ phân tán nguồn lực, làm suy yếu nền tảng vốn đã được tích lũy trong nhiều thập niên. Vì vậy, vấn đề là phải xây dựng được một danh mục đầu tư có trọng tâm, xác định thứ tự ưu tiên và có cách tiếp cận phù hợp với mức độ trưởng thành của từng lĩnh vực.

Đối với các hoạt động cốt lõi, ưu tiên phải là an toàn, hiệu quả, tối ưu chi phí và duy trì năng lực cung ứng. Với những lĩnh vực mới có thể kế thừa các thế mạnh về kỹ thuật biển, cơ khí, hạ tầng và nhân lực, cần nghiên cứu lựa chọn những hướng đi có khả năng tạo lợi thế cạnh tranh thực sự. Còn với với những công nghệ có độ bất định cao, nên triển khai theo từng giai đoạn, từ nghiên cứu, hợp tác, thí điểm, kiểm chứng hiệu quả đến quyết định mở rộng đầu tư. Dù mang tính mới, hiện đại hay thân thiện với môi trường, mỗi dự án vẫn phải đáp ứng những yêu cầu kinh tế căn bản: Sản phẩm làm ra sẽ bán cho ai, khả năng cạnh tranh về chi phí thế nào, điều kiện hạ tầng đã đáp ứng chưa, rủi ro được nhận diện và phân bổ ra sao? Nếu chưa giải quyết được những vấn đề ấy, đầu tư quy mô lớn có thể tạo ra gánh nặng tài chính trong dài hạn.

Bên cạnh đó là yêu cầu đổi mới quản trị và cơ chế ra quyết định đầu tư. PETROVIETNAM cần có quyền chủ động tương xứng để nắm bắt cơ hội, nhưng quyền quyết định phải đi cùng trách nhiệm giải trình, kiểm soát rủi ro và giám sát hiệu quả sau đầu tư. Đồng thời, cần phân biệt rõ rủi ro kinh doanh đã được nhận diện, thẩm định và quản trị đúng quy trình với những sai phạm trong quản lý. Nếu mọi kết quả đầu tư chưa đạt kỳ vọng đều bị đánh đồng với sai phạm, tâm lý e ngại trách nhiệm sẽ cản trở đổi mới. Nếu lựa chọn một đột phá mang ý nghĩa quyết định đối với PETROVIETNAM, tôi nghiêng về nâng cao chất lượng quản trị và phân bổ nguồn lực. Công nghệ quan trọng, nhân lực quan trọng, nhưng để lựa chọn đúng công nghệ, thu hút đúng người và đầu tư đúng thời điểm thì phải có một hệ thống ra quyết định tốt.

Tôi kỳ vọng PETROVIETNAM sẽ tiếp tục phát triển thành một tập đoàn công nghiệp - năng lượng có năng lực cạnh tranh quốc tế, trong đó những thành tựu hiện tại được chuyển hóa thành năng lực sản xuất, công nghệ và những chuỗi giá trị mới. Thành công trong tương lai cần được đánh giá bằng những kết quả thực chất: năng suất có cao hơn không, công nghệ có được làm chủ sâu hơn không, doanh nghiệp Việt Nam có tham gia nhiều hơn vào chuỗi giá trị không và khả năng cạnh tranh quốc tế có được cải thiện hay không.

TS Châu Đình Linh:
Vươn từ tài nguyên ra thị trường toàn cầu
Trong suốt quá trình phát triển, PETROVIETNAM đã tích lũy được nền tảng rất quan trọng để bước vào giai đoạn tăng trưởng mới. Vấn đề đặt ra hiện nay là chuyển hóa nền tảng ấy thành năng lực cạnh tranh thực chất trên thị trường khu vực và quốc tế. Trong nhiều giai đoạn lịch sử, đặc biệt khi đất nước còn thiếu vốn và ngoại tệ, ngành công nghiệp dầu khí đã góp phần quan trọng vào nguồn lực tài chính quốc gia.

Tuy nhiên, tài nguyên thiên nhiên có giới hạn, trong khi năng lực công nghệ, quản trị, nhân lực và những chuỗi cung ứng được xây dựng từ hoạt động dầu khí có thể tiếp tục tạo ra giá trị lâu dài. Đây mới chính là tài sản chiến lược cần được quan tâm trong chặng đường tiếp theo.

Chúng ta đã có những bước tiến quan trọng từ khai thác dầu khí sang xây dựng chuỗi công nghiệp khí, điện, lọc - hóa dầu, phân bón và dịch vụ kỹ thuật. Đặc biệt, một số đơn vị như Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC) đã phát triển khả năng đảm nhiệm các dự án kỹ thuật phức tạp, tham gia chế tạo những sản phẩm công nghệ cao phục vụ thị trường năng lượng quốc tế. Điều đó cho thấy doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có khả năng đi lên những nấc thang cao hơn trong chuỗi giá trị, thay vì chỉ tham gia cung cấp tài nguyên hoặc những công đoạn có giá trị gia tăng thấp.

Vì vậy, nếu nói về ưu tiên chiến lược, PETROVIETNAM cần tập trung nâng cao năng lực công nghệ, phát triển các sản phẩm và dịch vụ kỹ thuật có khả năng cạnh tranh quốc tế, đồng thời mở rộng không gian hoạt động ra thị trường toàn cầu. Không thể chỉ tự so sánh với những thành tựu của chính mình trong quá khứ, mà phải đặt Tập đoàn trong tương quan với các doanh nghiệp năng lượng hàng đầu khu vực và thế giới, từ đó nhìn rõ khoảng cách cần rút ngắn về công nghệ, quản trị và hiệu quả kinh doanh.

Một vấn đề cũng rất đáng quan tâm là nâng cao khả năng tự chủ năng lượng trước những biến động quốc tế. Chúng ta đã có năng lực lọc dầu và cung ứng nhiều sản phẩm năng lượng quan trọng, nhưng một phần nguồn nguyên liệu đầu vào vẫn phụ thuộc vào nhập khẩu. Khi xảy ra những biến động địa chính trị lớn, rủi ro về giá cả, chuỗi cung ứng và khả năng tiếp cận nguyên liệu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động.

Cần nhìn nhận tự chủ năng lượng trên toàn bộ chuỗi cung ứng, từ nguồn nguyên liệu, dự trữ, chế biến, vận chuyển đến khả năng quản trị các biến động tài chính. PETROVIETNAM cần tiếp tục nâng cao năng lực quản trị rủi ro giá dầu và nguyên liệu đầu vào, nghiên cứu áp dụng các công cụ tài chính phòng vệ phù hợp, đồng thời đa dạng hóa nguồn cung để tăng sức chống chịu trước những cú sốc từ thị trường quốc tế. PETROVIETNAM không thể chỉ dừng lại ở vị thế một tập đoàn lớn trong nước. Một doanh nghiệp giữ vai trò chiến lược của nền kinh tế phải có khát vọng nâng tầm vị thế, phát triển những năng lực lõi và mở rộng sự hiện diện quốc tế.

Tôi kỳ vọng PETROVIETNAM sẽ thực hiện được bước chuyển từ một doanh nghiệp hoạt động tốt thành một tập đoàn công nghiệp - năng lượng có năng lực cạnh tranh toàn cầu. Để làm được điều đó, phải đặt khoa học - công nghệ, quản trị hiện đại và phát triển thị trường quốc tế vào vị trí trung tâm của chiến lược. Những nguồn tài nguyên có thể dần cạn kiệt, nhưng nếu chúng ta gây dựng được năng lực công nghiệp, công nghệ và con người đủ mạnh, những giá trị ấy sẽ tiếp tục tạo ra sức cạnh tranh cho nhiều thế hệ.