Dịch vụ kỹ thuật PETROVIETNAM: "Đem chuông đi đánh xứ người" (kỳ 1)

Tháng 9/2026, bốn trạm biến áp ngoài khơi thuộc Dự án Baltica 2 lần lượt rời bãi chế tạo PTSC tại TP Hồ Chí Minh để lên đường sang Ba Lan. Đây là lần đầu tiên các công trình điện gió ngoài khơi chế tạo tại Việt Nam được đưa tới thị trường châu Âu. Chỉ ít ngày sau, Công ty TNHH MTV Dịch vụ Cơ khí Hàng hải PTSC (PTSC M&C), đơn vị thành viên của Tổng công ty Cổ phần Dịch vụ Kỹ thuật Dầu khí Việt Nam (PTSC), được QatarEnergy chính thức trao gói EPIC-1 thuộc Dự án tái phát triển mỏ Maydan Mahzam tại Qatar, với quy mô lớn nhất trong lịch sử hoạt động của doanh nghiệp.

Ở lĩnh vực vận tải biển, Tổng công ty Cổ phần Vận tải Dầu khí (PVTrans) đang sở hữu đội tàu 68 chiếc đa chủng loại, với tổng trọng tải gần 2,1 triệu DWT. 90% đội tàu PVTrans đang hoạt động mạnh trên các tuyến quốc tế, hiện diện khắp từ châu Á - Thái Bình Dương đến châu Âu, Bắc Mỹ.

Còn với dịch vụ khoan, Tổng công ty Cổ phần Khoan và Dịch vụ Khoan Dầu khí (PV Drilling) đang bước vào chu kỳ phát triển mới khi liên tiếp bổ sung các giàn PV DRILLING VIII, PV DRILLING IX và PV DRILLING X, đưa quy mô đội giàn biển hiện đại lên 8 giàn. Các hợp đồng khoan dài hạn được duy trì tại những thị trường trọng điểm như Indonesia và Brunei, tiếp tục củng cố thương hiệu của nhà thầu khoan hàng đầu trong khu vực.

Nhìn hành trình vươn ra thị trường quốc tế đang ngày càng rộng mở hôm nay, ít ai hình dung được các doanh nghiệp dịch vụ của PETROVIETNAM đã từng phải bước vào những cuộc viễn chinh đầy rủi ro, khi ra thị trường quốc tế đã trở thành lựa chọn sống còn để tìm việc, giữ người, giữ tài sản và giữ lấy những năng lực vừa dày công gây dựng.

Khi thị trường quốc tế trở thành lựa chọn “sống còn”

Những năm 2011-2012, PTSC M&C đang ở một giai đoạn khá thuận lợi. Sau hàng loạt dự án lớn trong nước như Biển Đông 1, Thăng Long - Đông Đô, Hải Sư Đen - Hải Sư Trắng, năng lực cơ khí chế tạo của Công ty đã được nâng lên đáng kể; bãi chế tạo, nhà xưởng, thiết bị và đội ngũ kỹ sư ngày càng hoàn thiện. Nhưng cũng chính lúc ấy, một bài toán dài hạn bắt đầu được đặt ra: khi những dự án lớn trong nước lần lượt hoàn thành, khối lượng công việc tiếp theo sẽ đến từ đâu?

Ông Đồng Xuân Thắng, nguyên Giám đốc PTSC M&C, nhớ lại cuộc trao đổi với ông Nguyễn Vũ Trường Sơn, Phó Tổng giám đốc PETROVIETNAM khi đó. Lãnh đạo Tập đoàn đã sớm dự báo, dù công việc trước mắt vẫn ổn, nhưng số dự án dầu khí ngoài khơi trong nước và khu vực những năm tiếp theo có xu hướng giảm; PTSC M&C cần sớm tìm kiếm cơ hội ở nước ngoài, đồng thời chuẩn bị một đội ngũ quản lý, kỹ thuật đủ năng lực làm việc trong môi trường quốc tế.

PTSC M&C khi đó đã có thể tự thực hiện thiết kế chi tiết cho các giàn khai thác, nhưng muốn cạnh tranh bên ngoài, năng lực ấy cần được nâng thêm một bước. Công ty tìm kiếm kỹ sư thiết kế từ nhiều trường đại học kỹ thuật lớn, chú trọng ngoại ngữ, tiếp tục đào tạo trong quá trình làm việc. Bến bãi, nhà xưởng, thiết bị tự động hóa, máy móc phục vụ chế tạo cũng được đầu tư thêm trong giai đoạn doanh nghiệp còn đủ nguồn lực tài chính. Cùng với đó là việc nghiên cứu các thị trường có khả năng tạo việc trong tương lai như Ấn Độ, Myanmar, Brunei và Trung Đông.

Nhưng chỉ đến cuối năm 2014, sức ép đột ngột đến sớm hơn dự báo rất nhiều. Giá dầu thế giới bắt đầu giảm sâu, các công ty dầu khí cắt giảm đầu tư, hàng loạt dự án bị giãn hoặc hoãn. Ngay tại PTSC M&C, phép tính về công suất bãi chế tạo cho thấy khoảng trống công việc rất lớn. Dự án Sư Tử Trắng khi ấy sử dụng khoảng 10.000 tấn năng lực chế tạo, trong khi khả năng thực tế của doanh nghiệp vào khoảng 50.000 tấn mỗi năm.

Khoảng 40.000 tấn công suất còn lại sẽ được lấp đầy bằng công việc nào?

Đó không còn là câu hỏi của riêng từng dự án. Phía sau công suất bãi chế tạo còn là một lực lượng kỹ sư, cán bộ quản lý, công nhân kỹ thuật đã được đào tạo qua nhiều năm. Công việc thiếu kéo dài đồng nghĩa với nguy cơ đội ngũ phân tán, thiết bị nhàn rỗi và năng lực vừa tích lũy bị bào mòn. Trong giai đoạn 2014-2017, PTSC M&C thực tế đã có lúc phải bố trí người lao động nghỉ chờ việc, nghỉ luân phiên.

Lúc này, thị trường nước ngoài trở thành hướng đi cấp thiết hơn bao giờ hết.

Nhưng đây cũng là lúc thị trường nước ngoài trở nên khó khăn nhất. Giá dầu giảm khiến các nhà thầu dịch vụ trong khu vực cùng thiếu việc, cạnh tranh trong các cuộc đấu thầu quốc tế càng quyết liệt. Nhiều doanh nghiệp sẵn sàng chào giá rất thấp để có việc duy trì hoạt động; với PTSC M&C, bài toán là đưa ra mức giá đủ sức cạnh tranh mà dự án vẫn bảo đảm hiệu quả kinh tế.

Rào cản còn nằm ở kinh nghiệm thị trường, thương hiệu, hệ thống quản lý, ngoại ngữ và những yêu cầu riêng tại từng quốc gia. Một nhà thầu có thể đã làm tốt những công trình lớn ở Việt Nam, nhưng khi bước vào đấu thầu quốc tế, hồ sơ phải được đặt cạnh những doanh nghiệp đã hoạt động hàng chục năm ở nhiều thị trường.

Vì thế, PTSC M&C lựa chọn đi từng bước.

Năm 2013, cơ hội lớn đã đến với Dự án phát triển mỏ Heera của ONGC tại Ấn Độ. Gói thầu khối thượng tầng giàn công nghệ trung tâm HRD có khối lượng khoảng 8.500 tấn. Trong cuộc đấu thầu này, PTSC M&C phải cạnh tranh với những tên tuổi như McDermott, Hyundai Heavy Industries, L&T cùng nhiều nhà thầu đã có kinh nghiệm tại Ấn Độ và Đông Nam Á.

Đây cũng là lúc cách đi mà PTSC đã lựa chọn - liên danh, liên kết để phát huy thế mạnh và hạn chế rủi ro - được đưa vào một cuộc thử sức thực sự.

Ông Đồng Xuân Thắng cùng đội ngũ khi đó phải phân tích từng đối thủ, đánh giá lợi thế và điểm yếu của chính mình, tính phương án hợp tác, hình thức hợp đồng và mức giá đủ sức cạnh tranh. PTSC M&C lựa chọn đi cùng Afcons, một doanh nghiệp Ấn Độ am hiểu thị trường sở tại. Gần 8 tháng theo đuổi hồ sơ và đấu thầu là 8 tháng doanh nghiệp lần đầu tiên phải chứng minh năng lực của mình trong một cuộc cạnh tranh quốc tế đúng nghĩa.

HRD trở thành dự án chế tạo giàn công nghệ đầu tiên và lớn nhất khi đó mà PTSC M&C thực hiện cho khách hàng nước ngoài thông qua thắng thầu quốc tế.

Từ “phiếu tham chiếu” đầu tiên ấy, cánh cửa ra thị trường bên ngoài bắt đầu rộng mở. Tại thị trường Brunei, dự án Maharaja Lela South (MLS) năm 2014 đưa PTSC M&C vào một thử thách đặc biệt hơn: lần đầu làm việc cho Total, lần đầu tổ chức thi công dài ngày tại Brunei, lần đầu xuất khẩu dịch vụ thiết kế và đưa số lượng lớn nhân lực trực tiếp sang nước ngoài.

Theo quy định sở tại, lao động Brunei phải chiếm ít nhất 50% lực lượng thi công. Hạ tầng bãi Muara khi đó còn thiếu nhiều điều kiện phục vụ chế tạo. Hơn 100 cán bộ, kỹ sư và công nhân PTSC M&C sang Brunei vừa triển khai dự án, vừa phối hợp nâng cấp cơ sở hạ tầng và đào tạo thợ hàn, thợ lắp, thợ giàn giáo bản địa. Ông Đồng Xuân Thắng khi đó đã gọi đây là một dự án có rất nhiều “lần đầu tiên”.

Mỗi “lần đầu” ấy cũng là một bước để PTSC làm quen với “luật chơi” bên ngoài: yêu cầu nội địa hóa nhân lực, hệ thống quản lý của chủ đầu tư quốc tế, khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa, pháp luật và cách tổ chức một dự án vượt khỏi phạm vi bãi chế tạo tại Việt Nam.

Và ngay trong thời điểm này, có cả những quyết định còn khó khăn hơn việc tham gia một cuộc thầu mới. Dự án Daman của ONGC tại Ấn Độ là một trường hợp như vậy. Đây là dự án PTSC M&C phải tiếp nhận phần việc dang dở sau khi tổng thầu trước đó gặp khủng hoảng tài chính. Theo ông Đồng Xuân Thắng, ban lãnh đạo Công ty đã phải cân nhắc gần một năm trước khi nhận dự án, bởi phải kế thừa nhiều trách nhiệm, nghĩa vụ tồn đọng trong khi biên lợi nhuận rất thấp.

Cuối cùng PTSC M&C vẫn quyết định làm.

Năm 2017, khi hầu như không còn hoạt động cơ khí đáng kể nào khác trên bãi, Daman tạo việc làm cho phần lớn lực lượng của Công ty. Cùng với HRD, MLS, Ghana OCTP FPSO, Greater Enfield và một số dự án quốc tế khác, nguồn việc bên ngoài đã giúp PTSC M&C duy trì việc làm trong những năm thị trường dịch vụ dầu khí rơi vào một chu kỳ đặc biệt khó khăn.

(còn tiếp)