Gỡ điểm nghẽn năng lượng, tạo động lực tăng trưởng

Sáng 10/11, tại Hà Nội, thực hiện Nghị quyết số 70-NQ/TW và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng, Báo Công Thương chủ trì, phối hợp với Cục Điện lực, Cục Năng lượng - Dầu khí, Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, Cục Khoa học, Công nghệ và Chuyển đổi số, Viện Năng lượng cùng Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Công nghiệp - Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PETROVIETNAM), Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV), Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), Công ty Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia (NSMO) tổ chức Diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 với chủ đề “Năng lượng tự chủ - Mạch máu của tăng trưởng hai con số”.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn chủ trì Diễn đàn, với sự tham dự của đại diện các bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp năng lượng, chuyên gia và tổ chức quốc tế.

Vượt qua "cú sốc" năng lượng, nhưng còn nhiều rủi ro

Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh, trong bối cảnh Đại hội XIV của Đảng đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên giai đoạn 2026-2030, năng lượng phải đi trước một bước. Tự chủ năng lượng chính là nền tảng của tự chủ kinh tế.

Nghị quyết 70-NQ/TW của Bộ Chính trị đã đặt ra những mục tiêu cụ thể đến năm 2030: Tổng cung năng lượng sơ cấp đạt khoảng 150-170 triệu tấn dầu quy đổi; tổng công suất các nguồn điện đạt khoảng 183-236 GW hoặc cao hơn tùy nhu cầu hệ thống; sản lượng điện đạt khoảng 560-624 tỷ kWh; các cơ sở lọc dầu trong nước đáp ứng tối thiểu 70% nhu cầu xăng dầu; trong khi dự trữ xăng dầu hướng tới mức tương đương 90 ngày nhập ròng.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn, yêu cầu hiện nay là chuyển mạnh tư duy bảo đảm an ninh năng lượng từ “đủ cung” sang “an toàn - ổn định - tự chủ - bền vững”, phù hợp với định hướng Nghị quyết 22-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV về Chiến lược an ninh quốc gia.

Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam 2026 cho thấy, năm 2026 là một năm đặc biệt khó khăn đối với hệ thống năng lượng. Eo biển Hormuz bị phong tỏa khoảng 6 tháng, giá dầu Brent có thời điểm lên tới 118,35 USD/thùng. Trong nước, nắng nóng lịch sử cùng hiện tượng El Niño đẩy nhu cầu điện lên mức cao kỷ lục, trong khi sản lượng thủy điện thấp hơn năm 2025 khoảng 18,5 tỷ kWh.

Đáng chú ý, trong 177 quốc gia được khảo sát, tính đến ngày 9/11/2026, có 102 quốc gia, tương đương 57,6%, gặp khó khăn về năng lượng. Chỉ 13 quốc gia duy trì được trạng thái ổn định, trong đó có Việt Nam.

Theo lãnh đạo Bộ Công Thương, Việt Nam đã giữ vững 3 yếu tố quan trọng.

Thứ nhất, bảo đảm cung ứng điện trong điều kiện phụ tải tăng cao. Công suất cực đại của hệ thống đạt 57.537 MW ngày 24/6/2026. Hệ thống vượt qua 3 đợt nắng nóng cực đoan mà không phải cắt điện luân phiên. Sản lượng điện sản xuất và nhập khẩu trong 9 tháng tăng 9,4%, ước cả năm đạt 356,2 tỷ kWh, tăng trên 10%.

Thứ hai, duy trì nguồn cung xăng dầu khi tuyến vận tải chiến lược bị gián đoạn. Hai nhà máy lọc dầu trong nước vận hành vượt công suất thiết kế, nguồn dầu thô được đa dạng hóa.

Thứ ba, kiểm soát giá năng lượng. Nhà nước đã dành trên 64.000 tỷ đồng cho các chính sách giảm thuế, phí xăng dầu và tạm ứng Quỹ bình ổn giá. Tại ngày 26/10/2026, giá xăng bán lẻ trong nước chỉ bằng khoảng 63% mức bình quân thế giới.

Tuy nhiên, những kết quả này không đồng nghĩa với việc các rủi ro an ninh năng lượng đã được giải quyết. Tỷ lệ nhập khẩu ròng năng lượng đã lên tới 43,9% tổng cung năng lượng sơ cấp năm 2025. Dự trữ xăng dầu mới đạt khoảng 60 ngày nhập ròng, thấp hơn mục tiêu 90 ngày; dầu thô chưa có dự trữ quốc gia.

Bên cạnh đó, phụ tải điện miền Bắc tiếp tục tăng, trong khi nhiều dự án nguồn và lưới điện vẫn gặp vướng mắc về cơ chế, giải phóng mặt bằng và vốn đầu tư. Đây là những điểm nghẽn cần sớm xử lý để nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống điện trước các biến động bất thường.

Áp lực cung ứng điện gia tăng trong giai đoạn 2027-2028

Một trong những vấn đề được Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn đặc biệt lưu ý là áp lực cung ứng điện trong 2 năm tới. Năm 2027 được dự báo còn nhiều thách thức, trong khi năm 2028 có thể khó khăn hơn khi nhu cầu điện tiếp tục tăng khoảng 10% trên nền phụ tải cao của năm 2026, còn các nguồn điện nền mới chưa kịp đưa vào vận hành.

Đặc biệt, công suất cực đại tại miền Bắc được dự báo tiếp tục tăng trong năm 2027 và năm 2028, tạo áp lực lớn đối với khả năng đáp ứng của hệ thống, nhất là trong mùa khô.

Tại hội nghị ngày 7/11/2026, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng đã yêu cầu, trong mọi tình huống phải bảo đảm cung ứng đủ năng lượng, đặc biệt là điện, phục vụ phát triển kinh tế và đời sống nhân dân.

Để giải quyết những thách thức này, Thứ trưởng Nguyễn Việt Sơn đề nghị Diễn đàn tập trung thảo luận 5 nhóm giải pháp trọng tâm.

Trước hết là hoàn thiện thể chế, chỉ rõ những vướng mắc trong quá trình triển khai dự án năng lượng, đề xuất giải pháp rút ngắn thời gian xử lý thủ tục và tạo niềm tin cho nhà đầu tư.

Đối với cung ứng điện giai đoạn 2027-2028, cần tập trung triển khai các giải pháp bảo đảm điện cho miền Bắc trong mùa khô năm 2027; đẩy nhanh tiến độ các công trình nguồn và lưới điện, bảo đảm đưa vào vận hành đúng kế hoạch trong năm 2027; đồng thời chủ động chuẩn bị các phương án cần thiết nhằm đáp ứng yêu cầu cung ứng điện cho năm 2028.

Về tự chủ nhiên liệu, bài học từ việc gián đoạn vận tải qua eo biển Hormuz cho thấy, sự phụ thuộc vào một nguồn cung hoặc một tuyến vận chuyển có thể tạo ra rủi ro lớn. Vì vậy, Việt Nam cần đa dạng hóa nguồn nhập khẩu, tuyến vận tải và nâng cao năng lực dự trữ các loại nhiên liệu thiết yếu.

Cùng với đó, cần nâng cao chất lượng dự báo, điều hành dựa trên dữ liệu, tăng cường kết nối thông tin giữa đơn vị cung ứng, khách hàng và cơ quan quản lý. Qua đó, nâng cao khả năng ứng phó linh hoạt trước biến động của thị trường và nhu cầu tiêu thụ.

Nhóm giải pháp còn lại tập trung vào huy động vốn dài hạn cho các dự án năng lượng lớn, thúc đẩy tiết kiệm năng lượng, chuyển dịch năng lượng và nâng cao năng lực tự chủ công nghệ. Theo đó, doanh nghiệp, tổ chức tài chính và viện nghiên cứu cần tăng cường hợp tác để tháo gỡ khó khăn về nguồn lực, công nghệ và hiệu quả đầu tư.

Những vấn đề được đặt ra tại Diễn đàn cho thấy, bảo đảm an ninh năng lượng không thể chỉ dựa vào các giải pháp điều hành ngắn hạn. Việt Nam cần đồng thời củng cố nguồn cung trong nước, đa dạng hóa chuỗi cung ứng, nâng cao năng lực dự trữ và đẩy nhanh tiến độ các dự án hạ tầng năng lượng.

Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số đặt ra yêu cầu ngày càng cao về năng lượng, nhiệm vụ quan trọng của giai đoạn tới là đưa các định hướng tại Nghị quyết 70-NQ/TW vào thực tiễn, đẩy nhanh tiến độ triển khai các dự án năng lượng, bảo đảm năng lực cung ứng theo kịp nhu cầu phát triển của nền kinh tế.